Sukcesja gospodarstw rolnych bez sporów i podatków

To zaplanowane przekazanie gospodarstwa następcy: ziemi, budynków, maszyn, zwierząt, ale też umów, dopłat i zobowiązań. Sukcesja gospodarstw rolnych obejmuje wybór formy prawnej przekazania, podatki, kwestie KRUS oraz rozliczenia z pozostałymi członkami rodziny. Dobrze przeprowadzona sprawia, że gospodarstwo działa bez przerwy, a rodzina zna zasady i nie wraca do tematu w sądzie. Temat szerzej omawiamy we wpisie Sukcesja gospodarstw rolnych: bezpieczna przyszłość Twojego gospodarstwa.

Najczęściej stosowane formy to darowizna u notariusza, umowa o dożywocie oraz umowa z następcą zawierana w związku z emeryturą rolniczą. Każda działa inaczej: darowizna jest prosta, ale wlicza się do zachowku, dożywocie zabezpiecza rodziców i do zachowku nie wchodzi, a umowa z następcą wiąże się ze świadczeniami z KRUS. Wybór zależy od rodziny, wieku przekazujących i majątku, dlatego zawsze porównujemy skutki wszystkich wariantów.

Przekazanie gospodarstwa małżonkowi, dzieciom, wnukom, rodzeństwu, pasierbom, ojczymowi lub macosze jest zwolnione z podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem zgłoszenia nabycia na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Darowizna u notariusza załatwia zgłoszenie automatycznie. Dla dalszych krewnych działa ulga rolna: nabycie gruntów tworzących lub powiększających gospodarstwo od 11 do 300 ha jest zwolnione, jeżeli nabywca poprowadzi je przez 5 lat.

Od 2001 roku gospodarstwa dziedziczy się na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego: bez testamentu majątek przypada spadkobiercom ustawowym w częściach ułamkowych. W praktyce oznacza to współwłasność kilku osób i konieczność działu spadku, często ze spłatami. Testament, zapisy windykacyjne albo przekazanie gospodarstwa za życia pozwalają wskazać jednego następcę i uniknąć rozdrobnienia ziemi.

Zachowek to co do zasady połowa wartości udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a dla małoletnich i trwale niezdolnych do pracy dwie trzecie. Do podstawy dolicza się darowizny, w tym darowiznę gospodarstwa na rzecz następcy. Przy dzisiejszych cenach ziemi kwoty są znaczące, dlatego planując sukcesję, od razu projektujemy strategię na zachowek: od umów zrzeczenia się, przez dożywocie, po fundację rodzinną. Zasady doliczania darowizn tłumaczymy w artykule Fundacja rodzinna a zachowek.

Skuteczne narzędzia to testament wskazujący następcę, zapisy windykacyjne dotyczące konkretnych działek, umowy zrzeczenia się dziedziczenia lub zachowku zawierane z pozostałymi dziećmi oraz przekazanie gospodarstwa za życia we właściwej formie. Przy większych majątkach coraz częściej pracuje fundacja rodzinna, która może prowadzić gospodarstwo rolne i trzyma ziemię w jednych rękach przez pokolenia. Zabezpieczenia łączymy, bo pojedynczo żadne nie rozwiązuje wszystkiego.

Emerytura rolnicza w pełnej wysokości wymaga zaprzestania działalności rolniczej, co w praktyce oznacza przekazanie gospodarstwa następcy lub jego wydzierżawienie na warunkach określonych przepisami. Formę przekazania trzeba zgrać z uprawnieniami emerytalnymi obojga małżonków, aby nie stracić świadczeń ani okresów składkowych. Ten element planujemy równolegle z podatkami, bo błąd w kolejności kroków bywa kosztowny.

Tak, ustawa wprost pozwala fundacji rodzinnej prowadzić gospodarstwo rolne. Ziemia wniesiona do fundacji nie podlega dziedziczeniu, więc nie grozi jej rozdrobnienie, a rodzina korzysta ze świadczeń według statutu. To rozwiązanie dla większych gospodarstw i majątków, gdzie koszty fundacji równoważy skala chronionego majątku. Dla mniejszych gospodarstw zwykle lepsze są klasyczne narzędzia sukcesyjne.

Podstawą jest podatek rolny, a dochody z produkcji rolnej co do zasady nie podlegają PIT, z wyjątkiem działów specjalnych produkcji rolnej. Do tego dochodzi VAT: rolnik ryczałtowy korzysta ze zryczałtowanego zwrotu, a rolnik czynny rozlicza VAT jak przedsiębiorca, co przy inwestycjach bywa bardzo opłacalne. Doradztwo podatkowe dla rolników przydaje się przy wyborze statusu VAT, sprzedaży bezpośredniej, agroturystyce, fotowoltaice i każdej działalności wychodzącej poza czystą produkcję. Pomagamy też w pełnym planowaniu podatkowym takiej działalności.

Od spisania stanu gospodarstwa i szczerej rozmowy o tym, kto ma je przejąć, a kto oczekuje zabezpieczenia. Z tymi informacjami przychodzisz do nas: porównujemy formy przekazania, liczymy podatki i skutki dla KRUS, a potem przygotowujemy dokumenty i prowadzimy sprawę u notariusza. Większość sukcesji zamyka się w kilku tygodniach, a spokój zostaje na pokolenia.