Odpowiedzialność solidarna w VAT 2026: MPP i usługi niematerialne pod lupą fiskusa
Zapowiadana na 1 października 2026 r. nowelizacja ustawy o VAT przynosi fundamentalną zmianę w zarządzaniu ryzykiem podatkowym. Projektowane przepisy rozszerzają reżim odpowiedzialności solidarnej (art. 105a ustawy o VAT) na kluczowe usługi niematerialne: doradcze, zarządcze, marketingowe, księgowe oraz wsparcie IT.
Rozwiązanie to zmierza do uszczelnienia systemu, jednak w praktyce przenosi ciężar weryfikacji dostawców bezpośrednio na nabywców.
Prawidłowe stosowanie mechanizmu podzielonej płatności (MPP) to za mało, aby automatycznie zyskać pełną nietykalność podatkową. Choć zapłata w procedurze Split Payment (art. 108a ustawy o VAT) co do zasady wyłącza odpowiedzialność solidarną nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy (art. 105a ustawy o VAT), to funkcja ochronna MPP nie zadziała, gdy transakcja okaże się oszustwem, a nabywca działał w złej wierze.
Dotychczas przelew w mechanizmie podzielonej płatności traktowany był jako tarcza chroniąca przed zaległościami dostawcy. Nowelizacja i oficjalne wyjaśnienia Ministerstwa Finansów jednoznacznie wskazują granicę tej ochrony:
Zapłata w MPP nie uchroni firmy przed odpowiedzialnością solidarną, jeśli organ podatkowy wykaże, że faktura była fikcyjna, usługa nie została wykonana, a nabywca działał w złej wierze – czyli wiedział lub powinien był wiedzieć o oszustwie.
W takich przypadkach urząd bez przeszkód zakwestionuje prawo do odliczenia VAT naliczonego (art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT) oraz obciąży nabywcę zaległym podatkiem sprzedawcy.
Co to oznacza w praktyce kontrolnej? Jeśli organ podatkowy udowodni, że przedsiębiorca wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności powinien był wiedzieć, że transakcja ma charakter fikcyjny lub służy wyłudzeniu VAT, sam fakt użycia rachunku VAT nie uchroni firmy przed zakwestionowaniem prawa do odliczenia podatku oraz odpowiedzialnością za zaległości. Podobne ryzyka opisywaliśmy w artykule Bałagan w fakturach a sankcje przy kontroli skarbowej – brak należytej weryfikacji dostawcy skutkuje dotkliwymi konsekwencjami finansowymi.
Szczególnym obszarem ryzyka podczas kontroli podatkowych pozostają usługi niematerialne – doradcze, reklamowe, prawne, IT czy zarządcze. Z uwagi na ich trudniej uchwytny, niewymierny charakter, organa podatkowe ze szczególną skrupulatnością badają realność ich wykonania. Wyobraźmy sobie spółkę zamawiającą dużą kampanię marketingową lub usługę doradczą od podmiotu, który okaże się firmą fasadową. Jeśli nabywca nie zgromadzi twardych dowodów materialnych na faktyczne wykonanie świadczenia (np. raportów, analiz, korespondencji, rezultatów prac), urząd zakwestionuje fakturę jako nieodzwierciedlającą rzeczywistego zdarzenia gospodarczego na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT.
Rekomendujemy wprowadzenie obowiązkowej procedury weryfikacji kontrahentów oraz archiwizacji dowodów wykonania usług (tzw. offsetu dokumentacyjnego) jeszcze przed dokonaniem płatności za usługi niematerialne. Status w rejestrze VAT, weryfikacja zaplecza osobowo-technicznego dostawcy oraz utrwalenie efektów wykonanej pracy powinny stanowić standard w każdej bezpiecznej procedurze księgowej.
Klasyfikacja CN w VAT 2026 i koniec wymiany pamięci fiskalnej
Skoro wiesz już, że w ramach zmian w VAT na 2026 r. odpowiedzialność solidarna rozszerza się na nowe obszary, sprawdź, czy Twoje towary są prawidłowo sklasyfikowane – tu zasady zmieniają się od podstaw.
Załącznik nr 15 do ustawy o VAT, który wskazuje towary i usługi objęte obowiązkowym mechanizmem podzielonej płatności (art. 108a ust. 1a ustawy o VAT), przechodzi z dotychczasowej klasyfikacji PKWiU na Nomenklaturę Scaloną (CN) w odniesieniu do towarów. Co to oznacza w praktyce? Jeśli Twój dział księgowości lub system ERP do tej pory identyfikował towary objęte obowiązkowym Split Payment wg kodów PKWiU, musi przejść na kody CN. To odmienny system klasyfikacji stosowany w obrocie międzynarodowym i taryfach celnych. Błędne przypisanie kodu skutkuje brakiem oznaczenia MPP na fakturze oraz brakiem obowiązkowej płatności na rachunek VAT, co naraża firmę na sankcje podatkowe.
Druga zmiana dotyczy urządzeń rejestrujących. Ustawodawca wprowadził całkowity zakaz wymiany pamięci fiskalnej w kasach z elektronicznym zapisem kopii, co ostatecznie wymusza przejście na kasy online. W praktyce oznacza to, że w momencie zapełnienia pamięci fiskalnej w dotychczas używanej kasie nie będzie już możliwości jej wymiany na nową w serwisie – jedyną drogą jest wyrejestrowanie urządzenia i zakup kasy online. Firmy, które odkładały wymianę sprzętu, powinny zaplanować budżet na kasy online jeszcze w tym roku.
Wyroki TSUE 2026 a VAT: rolnicy, nadużycie prawa i stawka 0% przy imporcie
Przepisy krajowe to jedno, ale linia orzecznicza Trybunału Sprawiedliwości UE potrafi odwrócić utrwaloną praktykę polskich organów – i trzy przełomowe wyroki robią to bardzo wyraźnie.
Odrębny status VAT małżonków w gospodarstwie rolnym (Sprawa C-697/20)
TSUE dopuścił uznanie małżonków prowadzących wspólne gospodarstwo rolne za odrębnych podatników VAT. Co to oznacza w praktyce? Małżeństwa rolnicze, które do tej pory traktowano odgórnie jako jednego podatnika, mogą – po spełnieniu warunków faktycznego i samodzielnego prowadzenia działalności – rozdzielić rozliczenia VAT. Wpływa to bezpośrednio na limity zwolnień podmiotowych oraz elastyczność w odliczaniu podatku naliczonego od zakupów inwestycyjnych.
Nadużycie prawa zamiast cywilnej pozorności umowy (Sprawa C-114/22)
Trybunał orzekł, że przy ocenie prawa do odliczenia VAT organy nie mogą stosować czysto cywilistycznych przepisów o pozorności czynności prawnej (art. 83 Kodeksu cywilnego), lecz muszą opierać się na unijnej koncepcji nadużycia prawa lub oszustwa podatkowego. Polskie sądy administracyjne powszechnie wdrażają tę linię – np. WSA w Rzeszowie potwierdził, że świadomy udział w procederze karuzelowym wyklucza ochronę wynikającą z dobrej wiary. Koncepcja nadużycia prawa stała się głównym orężem fiskusa, o czym piszemy szerzej w artykule Legalna optymalizacja a nadużycie prawa – granica, której nie wolno przekroczyć.
Stawka 0% VAT dla usług transportowych i spedycyjnych przy imporcie (Sprawa C-273/16)
Wyrok C-273/16 precyzuje zasady stosowania stawki 0% VAT do usług pomocniczych (np. transportu, spedycji, ubezpieczenia) związanych z importem towarów. TSUE potwierdził, że stawkę 0% stosuje się do tego typu świadczeń, jeżeli ich wartość została wliczona do podstawy opodatkowania z tytułu importu towarów (na podstawie art. 30b w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 20 ustawy o VAT). Dla branży TSL to kluczowe rozstrzygnięcie gwarantujące bezpieczeństwo przy stosowaniu preferencyjnej stawki podatku w obrocie międzynarodowym.
Interpretacje KIS VAT 2026 - praktyczne wnioski dla podatników
Zmiany w ustawie i wyroki TSUE to jedno - ale codzienną praktykę firm kształtują też interpretacje indywidualne, a te w 2026 r. przynoszą kilka istotnych wskazówek.
Pierwsza dotyczy sprzedaży działek przez osoby fizyczne. Fiskus nadal ocenia, czy sprzedający działał jak przedsiębiorca - liczy się aktywność wykraczająca poza zwykłe zarządzanie majątkiem prywatnym: uzbrojenie terenu, podział na mniejsze parcele, aktywny marketing. Sama liczba transakcji nie decyduje o statusie podatnika VAT.
Druga interpretacja dotyczy
Zmiany ustawowe i wyroki TSUE wyznaczają ramy prawne, ale codzienną praktykę gospodarczą kształtują interpretacje indywidualne Dyrektora KIS. Rozstrzygnięcia przynoszą istotne wskazówki dla przedsiębiorców.
Sprzedaż nieruchomości prywatnych a status podatnika VAT (art. 15 ustawy o VAT)
Organa podatkowe niezmiennie badają, czy sprzedaż działek przez osobę fizyczną nosi znamiona działalności gospodarczej. O kwalifikacji transakcji jako opodatkowanej VAT nie decyduje sama liczba wyprzedawanych parceli, lecz podejmowanie aktywnych działań zorganizowanych, wykraczających poza zwykły zarząd majątkiem prywatnym (np. podział terenu, uzbrojenie w infrastrukturę, uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy, aktywny marketing). Brak takich działań pozwala zakwalifikować sprzedaż jako niepodlegającą opodatkowaniu VAT.
Warunki pełnego odliczenia VAT od pojazdów kempingowych (art. 86a ustawy o VAT)
W przypadku pojazdów o przeznaczeniu kempingowym (kamperów) sama konstrukcja pojazdu nie daje automatycznego prawa do pełnego odliczenia podatku naliczonego. Aby odliczyć 100% VAT od zakupu i kosztów eksploatacji (art. 86a ust. 4 ustawy o VAT), spółka musi bezwzględnie wykluczyć ich użytek prywatny. Wymaga to wprowadzenia wewnętrznego regulaminu użytkowania, stałego prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu oraz złożenia informacji VAT-26 do naczelnika urzędu skarbowego. Brak dopełnienia tych wymogów redukuje prawo do odliczenia VAT do stawki 50%.
Rekomendujemy każdorazową weryfikację planowanych transakcji w kontekście aktualnej linii orzeczniczej przed sprzedażą nieruchomości lub zakupem floty pojazdów. W przypadku wątpliwości wystąpienie z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej (art. 14b Ordynacji podatkowej) pozostaje najskuteczniejszym i stosunkowo tanim narzędziem zabezpieczającym spółkę przed sporem z organem podatkowym.
Skontaktuj się z Kancelarią Piskorek
Zmiany w VAT na 2026 r. dotyczą praktycznie każdej firmy - od klasyfikacji towarów po odpowiedzialność za kontrahentów. Nie musisz sam analizować, które przepisy i wyroki dotyczą Twojej branży - zrobimy to za Ciebie i pokażemy konkretne kroki do wdrożenia.
Napisz na biuro@piskorektax.pl lub zadzwoń pod numer 81 710 80 50 - sprawdzimy, czy Twoja firma jest gotowa na nowy reżim odpowiedzialności solidarnej i klasyfikację CN.
Autor artykułu
